گفته‌اند ، و اين فرعون به يوسف ايمان آورد ، و در عهد يوسف درگذشت . از فرعون زمان موسى در قرآن ياد شده است ، و او معروفترين فرعون‌هاست . فرعون در ادبيات اسلامى ، با الهام از آياتى كه در قرآن مجيد دربارهء او ذكر شده است ، به عنوان مظهر و مثال تكبر و تجبر و طغيان و سركشى و عناد مذكور شده است ، و مصدر تفرعن از كلمهء فرعون مشتق است . ( د . م . ج 2 . ص 1879 ) 27 . رامسس دوم فت 1225 ق . م ، سومين پادشاه سلسله نوزدهم است . وى پسر ستى Seti اول بود و پادشاهى را از برادر غصب كرد ، و در 1292 - 25 ق . م سلطنت كرد . در عهد وى مصر شكوه بىسابقه‌اى يافت . امپراتورى وى از جنوب سوريه تا آبشار چهارم نيل امتداد داشت . عمده‌ترين واقعهء سلطنت وى ، جنگ با حتيهاست در قادش . مشخصات دوران سلطنت وى تجمل و جلال ، توسعهء برده‌دارى و ازدياد سربازان مزدور است كه جملگى باعث انحطاط مصر گرديد . وى يهوديان را سخت آزار داد و خروج يهود از مصر در زمان او يا پسر و جانشينش مرنپتاح روى داد . ( د . م . ج 1 ، الف تا س ص 1065 ) 28 . اريحا Ariha ، شهر قديم واقع در فلسطين ، شمال بحر الميت . تصرف شگفت‌انگيز آن به دست يوشع دروازه‌هاى ارض موعود كنعان را به روى يهود گشود . بعدها با سقوط آن به دست بابل سلطنت يهودا خاتمه يافت . چندين بار به دست فاتحين ويران و سپس آباد گرديده است . در كاوشهاى اخير ، ديوارهايى كشف شده كه از حدود 8000 ق . م تا حدود 6000 ق . م است ، و به اين ترتيب ، اريحا قديميترين شهرى است كه بشر تاكنون شناخته است . ( د . م . ج 1 . الف - س - ص 111 ) 29 . تلمود Talmud [ آرامى مشتق از عبرى - تعليم ] ، مجموعهء مدون شريعت شفاهى يهود به ضميمهء تفاسير خاخامها ، در مقابل شريعت مكتوب . يهوديان مؤمن همه‌جا آن را معتبر مىدانند . مشتمل بر دو قسمت است : مشنا Mesna ، كه متن شريعت شفاهى و به عبرى است و گمارا Gemara ، به زبان آرامى ، كه نوعى تفسير و ذيل بر مشنا بشمار مىرود . مشنا شش باب و 63 فصل دارد ، كه تنها بر 5 و 36 فصل آن گمارا نوشته شده . تأليف مشناى كنونى عملا كار يهوداى اول ( 135 - 220 م ) بوده است . گرچه منظور اصلى گمارا توضيح متن مشنا بوده است ، مقدار فراوانى اطلاعات در موضوعات مختلف دارد . قسمتهاى حقوقى گمارا را « هلاخا » و قسمت ادبى آن را « هگادا » مىنامند . تلمود فلسطينى ، كه به وسيلهء فضلاى فلسطين فراهم گرديد ، در حدود اوايل قرن پنجم پايان يافت . تلمود بابلى در اوايل قرن ششم فراهم شد ، و چون متن تلمود فلسطينى كاملا محفوظ نمانده بود ، مرجع معتبر گرديد . گاهى تلمود به معنى گمارا به كار مىرود . 30 . دمرگان يا دمورگان ( هر دو - Domorgan , de ) ، ضبط فارسى رايج نام ژاك ( ژان مارى ) دومورگان ( Jakjan Maridemorgan ) ، 1857 - 1924 ، باستانشناس فرانسوى . مهندس معدن بود . در 1872 - 74 در شمال فرانسه تحقيقات زمين‌شناسى كرد . سپس به انگلستان بلژيك ، آلمان ، اتريش و اسكانديناوى مسافرت كرد ، و گزارشهايى در باب تحقيقات خود منتشر نمود . به هند و مالاكا سفر كرد ( 1884 - 85 ) ، و در قفقاز و ارمنستان مأموريت